แผลริมอ่อนรักษาหายขาดได้ด้วยยาปฏิชีวนะที่แพทย์สั่ง และเรื่องที่คนมักไม่รู้คือการรักษาไม่ได้จบที่การได้ยา ยังมีเรื่องการดูแลต่อมน้ำเหลืองที่บวม การกลับไปให้ดูแผลซ้ำ และการตรวจโรคอื่นพร้อมกัน บทความนี้เล่าตามลำดับนั้น โดยยึดแนวทางของกรมควบคุมโรค
แผลริมอ่อนรักษาหายขาดได้ และเริ่มจากให้เจ้าหน้าที่ดูแผล
แนวทางการดูแลรักษาโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ พ.ศ. 2567 ของกรมควบคุมโรคอธิบายลักษณะของโรคนี้ไว้ว่า เริ่มจากตุ่มนูนแดงและเจ็บ หลังจากนั้นแตกเป็นแผล ก้นแผลมีหนอง ขอบแผลนูนไม่แข็ง รอบแผลอักเสบแดง มีอาการเจ็บมาก แผลเล็ก ๆ อาจรวมกันเป็นแผลใหญ่ และต่อมน้ำเหลืองที่ขาหนีบจะโต กดเจ็บ บางคนแตกเป็นหนอง
เรื่องตำแหน่ง เอกสารเดียวกันระบุว่าในเพศชายมักพบที่บริเวณหนังหุ้มปลายองคชาต ในเพศหญิงมักพบที่ปากช่องคลอด แคมเล็ก และรอยต่อแคมเล็ก ส่วนบริเวณช่องคลอดและปากมดลูกก็พบได้
สิ่งที่ทำได้เป็นอย่างแรกจึงไม่ใช่การเทียบรูปในอินเทอร์เน็ต แต่คือการให้เจ้าหน้าที่ดูแผลจริง เพราะแผลที่อวัยวะเพศเกิดได้จากหลายโรค และการรักษาไม่เหมือนกัน การตรวจทางห้องปฏิบัติการที่ยืนยันเชื้อตัวนี้ก็เป็นสิ่งที่ทำได้เฉพาะในสถานพยาบาล รายละเอียดว่าตรวจที่ไหนได้บ้างและเตรียมอะไรไป เราเขียนแยกไว้ที่ แผลริมอ่อน ตรวจที่ไหน: เทียบหน่วยบริการ เวลารับคิว ค่าตรวจ และสิทธิการรักษา
ยาปฏิชีวนะเป็นหลักของการรักษา แต่คนเลือกยาคือแพทย์
แนวทางของกรมควบคุมโรคระบุว่าการรักษาโรคนี้ใช้ยาอย่างใดอย่างหนึ่งจากหลายทางเลือก และในทางเลือกเหล่านั้นมีทั้งแบบรับประทานและแบบฉีดเข้ากล้ามเนื้อ บทความนี้ไม่ลงรายละเอียดชื่อยาและขนาดยา เพราะการเลือกว่าจะใช้ตัวไหนขึ้นกับสิ่งที่แพทย์ตรวจพบ สุขภาพของคุณ และยาอื่นที่คุณใช้อยู่
ศูนย์รวมข้อมูล HIV INFO HUB ของกรมควบคุมโรคเขียนคำเตือนไว้ตรงตัวว่าไม่ควรซื้อยากินเอง เพราะอาจทำให้เชื้อดื้อยา รักษาไม่หาย และควรตรวจรักษากับแพทย์เท่านั้น หน้าเดียวกันยังระบุว่าถ้าหยุดยากลางคัน เชื้ออาจดื้อยาและรักษายากขึ้น
สิ่งที่หน้าเดียวกันระบุว่าเป็นหน้าที่ของเราระหว่างรักษา มีดังนี้
- กินยาให้ครบตามที่แพทย์สั่ง แม้อาการจะดีขึ้นแล้ว
- งดร่วมเพศ เพื่อป้องกันการแพร่กระจายของโรค
- งดเหล้า เบียร์ และเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ทุกชนิด
- ไปรับการตรวจตามนัดทุกครั้ง และปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์
- สำหรับผู้ชาย ไม่ควรรีดอวัยวะเพศเพื่อดูหนอง เพราะจะทำให้เกิดการอักเสบมากขึ้น
ต่อมน้ำเหลืองที่ขาหนีบบวมเป็นหนอง จัดการต่างจากฝีทั่วไป
นี่คือรายละเอียดที่คนมักไม่รู้ และเป็นเหตุผลที่ไม่ควรให้ใครกรีดเอาหนองออกตามความเคยชิน แนวทางของกรมควบคุมโรคระบุว่ากรณีที่ต่อมน้ำเหลืองบริเวณขาหนีบอักเสบและมีหนองชัดเจน ควรเจาะดูดหนองออกโดยใช้เข็มเจาะผ่านผิวหนังปกติ และระบุต่อว่าไม่ควรใช้วิธีผ่าหนองออกเหมือนฝีทั่วไป
เหตุผลที่เอกสารเขียนกำกับไว้คือการผ่าจะทำให้รอยแผลที่เกิดจากการผ่าหายช้า และอาจเกิดรูเปิดของหนองตามมา คำกำกับชุดนี้สำคัญ เพราะคนที่เจ็บมากมักอยากให้จบเร็ว แล้วยอมให้ทำวิธีที่เห็นผลทันตา
ข้อสรุปของเรื่องนี้ง่าย ถ้าต่อมน้ำเหลืองที่ขาหนีบบวมหรือมีหนอง ให้บอกเจ้าหน้าที่ว่าสงสัยแผลริมอ่อน เพื่อให้เขาเลือกวิธีจัดการที่ตรงกับโรค ไม่ใช่วิธีที่ใช้กับฝีธรรมดา และอย่าบีบหรือแกะเอง
แผลเจ็บหรือไม่เจ็บ บอกอะไรได้ และทำไมต้องตรวจโรคอื่นพร้อมกัน
แผลริมอ่อนตามที่กรมควบคุมโรคอธิบายคือแผลที่เจ็บมาก ซึ่งต่างจากซิฟิลิส หน้าเรื่องซิฟิลิสของบริการสุขภาพแห่งชาติอังกฤษ ฉบับทบทวน 17 มีนาคม 2569 ระบุว่าแผลของซิฟิลิสที่องคชาต ช่องคลอด หรือรอบทวารหนัก โดยทั่วไปไม่เจ็บ และอาจมีเพียงแผลเดียว หน้าเดียวกันยังระบุว่าคุณอาจไม่สังเกตเห็นแผลเลยถ้าแผลอยู่ในทวารหนักหรือในช่องคลอดและไม่เจ็บ
ความต่างข้อนี้มีประโยชน์ตรงที่ทำให้รู้ว่าอย่าด่วนสรุป แต่ไม่ใช่เกณฑ์ที่ใช้วินิจฉัยเองได้ เพราะหลายคนมีมากกว่าหนึ่งโรคในเวลาเดียวกัน แนวทางของกรมควบคุมโรคจึงแนะนำให้ตรวจคัดกรองการติดเชื้อเอชไอวีและโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น เช่น ซิฟิลิสและไวรัสตับอักเสบบี ในผู้มารับบริการทุกราย และระบุให้ตรวจไวรัสตับอักเสบซีในบางกรณี เช่น ผู้มีประวัติใช้เข็มฉีดยาร่วมกับผู้อื่น หรือผู้มีเพศสัมพันธ์ทางทวารหนัก
องค์การอนามัยโลกระบุไว้ในเอกสารข้อเท็จจริงเรื่องโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ว่าโรคในกลุ่มนี้อย่างเริม หนองในแท้ และซิฟิลิส เพิ่มโอกาสของการรับเชื้อเอชไอวีได้ เอกสารเดียวกันยังระบุว่าถุงยางอนามัยไม่ได้ป้องกันโรคที่ทำให้เกิดแผลนอกบริเวณที่ถุงยางคลุม โดยยกซิฟิลิสและเริมที่อวัยวะเพศเป็นตัวอย่าง เรื่องซิฟิลิสโดยเฉพาะ เราเขียนแยกไว้ที่ ซิฟิลิส รักษาได้หากตรวจเจอเร็ว
ระหว่างและหลังรักษา มีอะไรที่ต้องบอกเจ้าหน้าที่
เรื่องแรกคือการกลับไปให้ดูแผล แนวทางของกรมควบคุมโรคระบุให้นัดกลับมารับการตรวจหลังการรักษา เพื่อติดตามดูอาการและรอยโรค ราวหนึ่งสัปดาห์หลังวันที่รับการรักษา การนัดนี้ไม่ใช่พิธี เพราะเป็นจุดที่เจ้าหน้าที่จะเห็นว่าแผลตอบสนองหรือไม่
เรื่องที่สองคือข้อมูลที่ต้องบอกให้ครบตั้งแต่วันแรก เพราะแนวทางฉบับเดียวกันระบุว่าในหญิงตั้งครรภ์ หญิงให้นมบุตร และเด็กอายุต่ำกว่า 18 ปี มียาบางตัวที่ไม่ควรใช้ และระบุยาที่เลือกใช้ได้สำหรับหญิงตั้งครรภ์แยกไว้ นั่นหมายความว่าการตั้งครรภ์ การให้นมบุตร และอายุ เป็นข้อมูลที่เปลี่ยนการตัดสินใจเรื่องยา
เรื่องที่สามคือกรณีที่คุณเป็นผู้มีเชื้อเอชไอวีอยู่แล้ว เอกสารเดียวกันระบุว่าใช้ยาได้เหมือนผู้ที่ไม่มีเชื้อ แต่กำกับไว้ว่าแผลอาจหายช้าและต้องใช้เวลารักษานานขึ้น และระบุว่าหากแผลไม่หายหลังได้ยาครบ ให้พบผู้เชี่ยวชาญ
อีกเรื่องที่ควรรู้เพื่อลดความกังวลคือเรื่องความลับ แนวทางฉบับนี้ระบุว่าโรคแผลริมอ่อนเป็นโรคที่อยู่ในระบบรายงานการเฝ้าระวังของกรมควบคุมโรค และระบุว่าชื่อและนามสกุลของผู้มารับบริการจะเป็นความลับ โดยผู้ที่ทราบมีเพียงเจ้าหน้าที่ที่ทำรายงานเท่านั้น ภาพรวมของโรคกลุ่มนี้ มูลนิธิเพื่อรัก (Love Foundation) รวมไว้ในหน้า STI: รู้ทัน ตรวจเป็น และรักษาได้
คำถามที่พบบ่อย
ไปซื้อยาปฏิชีวนะที่ร้านยามากินเองได้ไหม
กรมควบคุมโรคระบุไว้ว่าไม่ควรซื้อยากินเอง เพราะยาที่ซื้อเองอาจไม่ตรงกับเชื้อ ทำให้เชื้อดื้อยาและรักษาไม่หาย และระบุว่าควรตรวจรักษากับแพทย์เท่านั้น อีกเหตุผลคือแผลที่อวัยวะเพศเกิดจากหลายโรค การเดาโรคผิดทำให้ได้ยาที่ไม่ตรง
แผลเริ่มยุบเองแล้ว ยังต้องรักษาต่อไหม
ยังต้องไปตามนัดและกินยาให้ครบ กรมควบคุมโรคระบุให้กินยาให้ครบตามแพทย์สั่งแม้อาการจะดีขึ้นแล้ว และระบุให้นัดกลับมาติดตามดูอาการและรอยโรคหลังการรักษา เพราะแผลที่ดูดีขึ้นไม่เท่ากับเชื้อหมดแล้ว
เป็นแผลริมอ่อนแล้วจะมีแผลเป็นไหม
เรื่องนี้ขึ้นกับแต่ละคนและวิธีที่ใช้จัดการต่อมน้ำเหลืองที่เป็นหนอง แนวทางของกรมควบคุมโรคระบุเหตุผลที่ไม่ควรผ่าหนองออกเหมือนฝีทั่วไปไว้ว่า รอยแผลที่เกิดจากการผ่าจะหายช้า และอาจเกิดรูเปิดของหนอง ส่วนคำตอบเฉพาะรายเป็นเรื่องที่แพทย์ที่ดูแผลคุณตอบได้
ระหว่างรักษา ดื่มเหล้าได้ไหม
กรมควบคุมโรคระบุไว้ในคำแนะนำขณะป่วยและรักษาว่าให้งดเหล้า เบียร์ และเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ทุกชนิด ถ้าอยากรู้เหตุผลที่เจาะจงกับยาที่คุณได้รับ ให้ถามเภสัชกรที่จ่ายยาให้คุณ
ตั้งครรภ์อยู่ รักษาแผลริมอ่อนได้ไหม
ได้ แต่ต้องบอกเจ้าหน้าที่ว่าตั้งครรภ์ตั้งแต่วันแรก เพราะแนวทางของกรมควบคุมโรคระบุว่ามียาบางตัวที่ไม่ควรใช้ในหญิงตั้งครรภ์และหญิงให้นมบุตร และแยกตัวที่เลือกใช้ได้ไว้ การเลือกเป็นงานของแพทย์ ไม่ใช่สิ่งที่เทียบเอาเองจากฉลาก
สรุป
แผลริมอ่อนรักษาหายขาดได้ และทางที่สั้นที่สุดคือให้เจ้าหน้าที่ดูแผลแล้วรับยาตามที่สั่ง กินให้ครบ งดร่วมเพศระหว่างรักษา และกลับไปให้ดูแผลตามนัด
สามเรื่องที่ควรบอกเจ้าหน้าที่ตั้งแต่วันแรกคือ ต่อมน้ำเหลืองที่ขาหนีบบวมหรือมีหนองหรือไม่ กำลังตั้งครรภ์หรือให้นมบุตรอยู่หรือเปล่า และเป็นผู้มีเชื้อเอชไอวีอยู่แล้วหรือไม่ เพราะทั้งสามข้อเปลี่ยนวิธีดูแลและกรอบเวลาที่ต้องติดตาม
หมายเหตุ บทความนี้ให้ข้อมูลความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย และไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล เรื่องยาและการรักษาเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลคุณ ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือปรับยาด้วยตัวเอง หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพของตัวเอง ปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือคลินิกใกล้บ้านได้เสมอ
