HIV ในวัยรุ่นไทย: การตรวจและการป้องกันที่ควรรู้

ปัจจุบันจำนวนผู้มีเชื้อเอชไอวีรายใหม่มีอายุโดยเฉลี่ยน้อยลง โดยส่วนมากพบในกลุ่มคนที่อยู่ในวัยเรียนและวัยทำงานต้นๆ ซึ่งหลายคนในกลุ่มเหล่านี้ยังไม่เคยตรวจหาว่ามีการติดเชื้อและไม่ทราบว่าตนเองได้รับเชื้อแล้ว

วัยรุ่นควรเข้าถึงข้อมูลและบริการป้องกัน HIV ที่เป็นมิตรและเคารพความเป็นส่วนตัว โอกาสรับเชื้อขึ้นอยู่กับช่องทางสัมผัสและการเข้าถึงการป้องกัน ไม่ใช่ความประมาทหรือคุณค่าของบุคคล ตัวเลขรายใหม่และสัดส่วนวัยรุ่นต้องระบุปีข้อมูล ไม่ใช้ตัวเลขเดิมที่ไม่มีปีอ้างอิงเป็นยอดปัจจุบัน

วิธีป้องกันการติดเชื้อเอชไอวี จากการมีเพศสัมพันธ์ที่ดีที่สุดคือ การใส่ถุงยางอนามัยทุกครั้งที่มีเพศสัมพันธ์ หมั่นตรวจเอชไอวี นอกจากนี้ มีการแนะนำให้ใช้ยาต้านเอชไอวีสำหรับป้องกันการติดเชื้อหากมีเพศสัมพันธ์ที่มีความเสี่ยง ประกอบด้วยยา 2 ประเภท คือ PrEP (pre-exposure prophylaxis) และ PEP (post-exposure prophylaxis)

PrEP คือ การใช้ยาต้านเอชไอวีสำหรับผู้ที่ยังไม่ติดเชื้อเอชไอวีแต่มีความเสี่ยง ต่อการรับเชื้อ เช่น ชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชาย ชายหรือหญิงที่ทำงานบริการทางเพศ การไม่ใช้ถุงยางอนามัยเป็นประจำ มีคู่นอนที่มีเชื้อเอชไอวีโดยเฉพาะที่ยังไม่ได้รับการรักษา เคยเป็นโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และใช้ยาเสพติดชนิดฉีดและใช้เข็มฉีดยาร่วมกับผู้อื่น เป็นต้น อย่างไรก็ตามผู้ที่จะใช้ยาป้องกันแบบ PrEP นี้จะต้องกินยาทุกวัน มาพบแพทย์และเจาะเลือดตามนัดรวมทั้งปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด

PEP คือ การใช้ยาต้านเอชไอวีสำหรับผู้ที่ยังไม่ติดเชื้อเอชไอวีที่สงสัยว่าตนอาจได้รับเชื้อเอชไอวี หรือมีภาวะเสี่ยงต่อการได้รับเชื้อในสถานการณ์ฉุกเฉิน เช่น ถูกล่วงละเมิดทางเพศ มีเพศสัมพันธ์ที่ไม่ป้องกันกับคนแปลกหน้า เกิดอุบัติเหตุจากอุปกรณ์ป้องกัน เช่น ถุงยางรั่ว หรือถุงยางหลุดระหว่างมีเพศสัมพันธ์ โดนเข็มตำ โดนมีดบาดและสัมผัสเลือดจากของบุคคลอื่นที่ไม่ทราบผลเลือด ปรึกษาเรื่องการใช้ยาป้องกันชนิด PEP นี้กับแพทย์โดยทันที (ภายใน 72 ชม.)

ทั้งนี้ผู้ที่กินยาป้องกันจะต้องตระหนักว่า ยาสามารถป้องกันได้แค่การติดเชื้อเอชไอวีเท่านั้น แต่ไม่สามารถป้องกันการความเสี่ยงอื่นๆ ได้แก่ โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ เช่น ซิฟิลิส หนองใน หนองในเทียม หรือการตั้งครรภ์ เป็นต้น

ผู้มีเชื้อ HIV อาจมีหรือไม่มีอาการ การตรวจเพื่อทราบสถานะมีหลายชนิดและใช้ตัวอย่างต่างกัน ไม่ใช่การตรวจเลือดเท่านั้น ผลลบช่วงแรกต้องแปลผลตามชนิดการตรวจ วันสัมผัส และการใช้ PrEP หรือ PEP ให้หน่วยบริการช่วยวางแผนตรวจและอธิบายสิทธิบริการตามอายุ

ขอบคุณข้อมูลจาก: สสส.

ไม่ควรซื้อยา เริ่มยา หยุดยา เปลี่ยนยา หรือปรับขนาดยาเอง ให้ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรเพื่อวางแผนตามสถานการณ์ของตน

ปรับปรุงเนื้อหา: 8 ตุลาคม 2569